توانبخشی دهلیزی

درمانهای گیجی و سرگیجه به چند شکل شامل درمان دارویی، توانبخشی دهلیزی و در موارد نادر درمان جراحی انجام می شوند. معمولا در مراحل حاد گیجی و سرگیجه و همچنین اختلالات تعادلی مثل نوریت دهلیزی، بیماری منیر و میگرن دهلیزی، دارودرمانی انجام می شود که عمدتا بر کاهش علائم شدید گیجی و سرگیجه تمرکز دارند. در این مرحله از داروهای ساپرس کننده عملکرد دهلیزی که اغلب داروهای آرامبخش هستند استفاده می شود. به علاوه، در مواردی مثل بیماری منیر و هیدروپس آندولنفاتیک ثانویه از داروهایی استفاده می شود که فشار مایع آندولنفاتیک گوش داخلی را کاهش می دهند. معمولا در موارد سرگیجه حاد، به دلیل نیستاگموس شدید، گیجی و عدم تعادل زیاد، بیمار قادر به حرکت نیست. بنابراین داروهای مهار کننده عملکرد دهلیزی، این علائم را کاهش داده و پس از نهایتا چند روز، بیمار قادر به حرکت می شود. در اکثر بیماریهای سرگیجه ای محیطی مثل نوریت دهلیزی، اختلال دهلیزی دوطرفه و سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم (BPPV)، پس از این مرحله دارودرمانی نه تنها کمکی به بیمار نمی کند بلکه بازیابی توانایی های تعادلی او را نیز به تاخیر می اندازد. زیرا در اختلالات تعادلی محیطی که یک یا دو ساختار تعادلی گوش و یا عصب تعادلی آسیب دیده اند، سیستم عصبی مرکزی برای جبران (compensation) آسیب وارد شده نیاز دارد که بیمار حرکت فعال داشته باشد. یعنی در یک برنامه درمان توانبخشی که مبتنی بر اختلال بیمار، به صورت اصولی و توسط متخصص سرگیجه طراحی شده باشد در موقعیت هایی قرار گیرد که به جبران اختلال تعادلی وی کمک کند. البته این تمرینات تعادلی در مراحل اولیه باعث ایجاد احساس تاری دید (اسیلوپسی)، گیجی، سرگیجه و عدم تعادل می شود. اما به مرور زمان و با با پیشرفت بیمار، کاهش خواهند یافت. در غیراینصورت، بیمار هیچگاه به سطح کامل فعالیت های قبلی خود بازنمی گردد، حرکات وی کندتر شده و از موقعیت های دشوار مثل دویدن سریع، قرارگیری در سطوح مرتفع و ورزش حرفه ای اجتناب خواهد کرد.

توانبخشی تعادلی یک برنامه فردی و مبتنی بر تمرینات فعال است که براساس نوع اختلال تعادلی و نتایج آزمونهای تعادلی مثل ویدیونیستاگموگرافی (VNG)، آزمون ویدیویی تکان سر (Vhit)، پتانسیل های عضلانی برانگیخته دهلیزی چشمی و گردنی (cVEMP/oVEMP) توسط شنوایی شناس طراحی و اجرا می گردد. هدف از این تمرینات بهبود تعادل و کاهش گیجی می باشد. مدت زمان توانبخشی دهلیزی از یک یا چند جلسه (در مورد سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم) تا چند ماه (در مورد نوریت دهلیزی) تا چند سال (در مورد اختلال دوطرفه دهلیزی) متغیر است.

توانبخشی دهلیزی به طور فزاینده ای درحال تبدیل شدن به یک روش درمانی با ارزش برای بیماران دچار سرگیجه، گیجی و عدم تعادل است. توانبخشی دهلیزی در طی سالهای گذشته به اشکال مختلف، از تمرینات گروهی که در دهه 1940 میلادی انجام می شدند تا شکل فعلی که در آن هر بیمار یک برنامه درمان توانبخشی اختصاصی دریافت می کند، انجام گردیده است.