سرگیجه به معنای احساس دوران و چرخش است. این چرخش ممکن است مربوط به اشیاء اطراف باشد و یا در درون سر احساس شود. همچنین، سرگیجه ممکن است در حالت سکون وجود نداشته باشد و با شروع حرکت و یا در حین انجام فعالیت ها احساس شود.

نکته مهمی که در مورد سرگیجه باید به خاطر داشت این است که سرگیجه تنها نشانه ای از علایم بیماریهای مختلف احتمالی است. بنابراین صرفا با ابتلا به سرگیجه نمی توان برای درمان یک بیماری برنامه ریزی نمود. در نتیجه، نخست باید عامل ایجاد کننده سرگیجه از سوی متخصصین مشخص شود  و براساس آن، درمان مناسب صورت پذیرد.

گیجی یک مفهوم کلی بوده و طیف وسیعی از علائم مرتبط با سرگیجه و عدم تعادل را شامل می شود ، در حالی که سرگیجه فقط یکی از زیرمجموعه های گیجی است.

سرگیجه به دلایلی مختلف ایجاد می شود و نمی توان در یک متن کوتاه، به تمامی آنها اشاره نمود. از مهمترین عوامل ایجاد سرگیجه می توان به افزایش فشار خون و مشکلات پزشکی مشابه، مشکلات قلبی-عروقی و یا مغزی-عروقی، اختلال در عملکرد گوش داخلی اشاره نمود. همچنین، ضربه به سر نیز یکی از علل شایع سرگیجه است..

به طور کلی، هر چند سرگیجه استرس زیادی را به خصوص در مراحل اولیه به بیماران تحمیل می کند، ولی در موارد متعددی خطری جدی برای بیمار ایجاد نمی کند. سرگیجه به خودی خود باعث مراجعه بیماران به اورژانس می شود. اما اگر سرگیجه همرا با زمین خوردن بیمار، افزایش فشار خون بیمار، سردرد، تغییر سطح هشیاری بیمار، عرق سرد و درد در قفسه سینه باشد خطرات احتمالی بیشتری خواهد داشت.

با توجه به اینکه سرگیجه نشانه ای از یک بیماری یا اختلال در ساختارهای بدن است ، بنابراین میتوان با رعایت سبک زندگی سالم و حفظ سلامت عمومی بدن، تا حد زیادی از سرگیجه پیشگیری کرد . نوشیدن آب به میزان کافی در طول روز، کاهش مصرف نمک و شکر، حذف غذاهای کنسروی و فست فود ها به دلیل داشتن نمک و روغن خیلی زیاد و انجام فعالیت های ورزشی به طور منظم، تاثیر بسزایی در کاهش سرگیجه خواهند داشت.

معمولا در مراحل حاد سرگیجه، به اورژانس مراجعه می شود و پس از انجام اقدامات اولیه ، جهت کاهش علائم شدید به پزشک متخصص ارجاع داده می شود. معمولا بر اساس علائم مختلفی که بیمار تجربه و گزارش می کند، پزشک متخصص مغز و اعصاب و پزشک متخصص گوش و حلق و بینی میتوانند به تشخیص درستی از علت ایجاد کننده سرگیجه برسند . همچنین در مواردی که نیاز به بررسی بیشتری باشد ، بیمار جهت انجام آزمایشات بیشتر از جمله آزمایش خون، بررسی های تصویربرداری مغز و اعصاب و بررسی های عروق قلبی و مغزی نیز به این متخصصین ارجاع داده می شود. اگر این احتمال وجود داشته باشد که سرگیجه در نتیجه اختلال عملکرد ساختارهای گوش داخلی ایجاد شده است ، بیمار به شنوایی شناس ارجاع داده می شود. در این مرحله با انجام بررسی های تخصصی، ساختارهای مختلف تعادلی گوش داخلی و ارتباطات آنها با سیستم عصبی مرکزی و همچنین توانایی های تعادلی بیمار مورد ارزیابی قرار می گیرند و در صورت وجود مشکل در این ساختارها، درمان مناسب پیشنهاد می شود. لازم به ذکر است که اگر علت اصلی سرگیجه به درستی مشخص نشود، تمام فرایند درمان بیمار تحت الشعاع قرار می گیرد و در مورادی نیز درمان تجویزی باعث بدتر شدن علائم بیمار می گردد.

درمان های سرگیجه به سه گروه کلی تقسیم می شوند: دارودرمانی، جراحی و توانبخشی وستیبولار. در اکثر موارد سرگیجه، اولین گزینه برای کنترل سرگیجه دارو درمانی است. در این مرحله، دارودرمانی جهت کنترل علائم استفاده می شود. پس از اینکه با معاینات دقیق و انجام ارزیابی های تخصصی، علت سرگیجه مشخص شد درمان اصلی از سوی متخصصین اتخاذ می شود که در اکثر موارد، دارودرمانی است. در برخی از بیماران که دچار سرگیجه های شدید و یا ناتوان کننده هستند ممکن است از روشهای جراحی استفاده شود. البته در مواردی که مشکلات مغزی و یا تومور وجود داشته باشد نیز روش جراحی پیشنهاد می شود.

اگر سرگیجه در اثر آسیب به ساختارهای محیطی دهلیزی (مربوط به گوش داخلی) ایجاد شده باشد، علاوه بر درمان دارویی اولیه نیاز به توانبخشی وستیبولار است. در توانبخشی وستیبولار، شنوایی شناس براساس ارزیابی های انجام شده و ساختارهای درگیر، تمریناتی را برای بیمار مشخص می کند. مدت زمان لازم برای انجام این تمرینات از 3 ماه تا 2 سال متغیر است. لازم به ذکر که در بیماریهای خاصی از جمله بیماری منیر، توانبخشی وستیبولار نه تنها کمکی به بیمار نخواهد کرد، بلکه باعث تاخیر در روند بهبودی بیمار نیز خواهد شد.

از نظر علمی، نمی توان با قطعیت گفت که اضطراب و استرس عامل ایجاد سرگیجه و گیجی است اما ثابت شده است که عوامل روانشناختی باعث تشدید این علائم می شوند. در حقیقت، سرگیجه و اختلالات روانشناختی، یک چرخه معیوب را شکل می دهند که هر یک باعث تشدید دیگری شده و با درمان هر کدام، دیگری نیز بهبود خواهد یافت .

بیماری منیر، یکی از بیماریهای شایع گوش داخلی است که علائم آن به  صورت اپیزودیک رخ می دهند. این بیماری در اثر افزایش فشار مایع گوش داخلی ایجاد می شود و در ابتدا سرگیجه های شدید و ناتوان کننده ای را ایجاد می کند. وجود 4  نشانه برای تشخیص بیماری منیر ضروری است. این علائم شامل سرگیجه، احساس پری گوش، کم شنوایی و وزوز می باشند.

این مانورهای توانبخشی، برای درمان سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم (BPPV) استفاده می شوند. در واقع، مانورهای توانبخشی، تنها راه درمان موثر بیماری BPPV هستند. براساس نوع BPPV، درمان مناسب از بین مانورهای مختلف، انتخاب شده و بیمار در وضعیت های مختلفی قرار داده می شود. در اکثر موراد، دو جلسه درمان برای رفع مشکل بیمار کافی است اما در برخی بیماران جلسات بیشتری نیاز بوده و در مواردی حتی نیاز است تا تمریناتی در منزل نیز برای بیمار تجویز شود .

این داروها برای کنترل سرگیجه بیمار در دوره حاد بیماری تجویز می شوند. بدون این داروها، تحمل سرگیجه های شدید و انجام فعالیت های روزمره برای بیمار غیرممکن است. استفاده طولانی مدت از این داروها در برخی موراد باعث می شوند تا سرگیجه بیمار هرگز بهبود نیابد زیرا این داروها به عنوان مانعی در مقابل عملکرد سیستم عصبی مرکزی برای بهبود سرگیجه تبدیل می شوند .

آزمایش ویدیونیستاگموگرافی یا VNG یکی از آزمایشات اصلی جهت تشخیص علت گیجی و سرگیجه می باشد. پس از اینکه پزشک متخصص، معاینات و بررسی های اولیه در مورد سرگیجه را انجام داد در صورتی که مشکوک به اختلال در سیستم تعادلی گوش داخلی و ارتباطات آن با سیستم عصبی مرکزی باشد، این آزمایش را تجویز می کند. انجام این آزمایش و تفسیر آن بر عهده شنوایی شناس است. در ارزیابی VNG، اختلات در حرکات چشمی مختلف که مرتبط با ساختار تعادلی گوش داخلی هستند و همچنین سرگیجه های وضعیتی و وضعیت عصب تعادلی مورد بررسی قرار می گیرند و پس از تشخیص علت سرگیجه بیمار، درمان مناسب پیشنهاد می شود. بدون انجام این آزمایش، تشخیص قطعی علت بسیاری از سرگیجه ها غیرممکن است.

نوریت دهلیزی، در نتیجه عفونت ویروسی عصب تعادلی ایجاد می شود. در نتیجه این عفونت، عصب دهلیزی ملتهب     می شود. این بیماری، محدود به سیستم دهلیزی است و در آن سرگیجه شدید و ناگهانی، عدم تعادل، تهوع و استفراغ ایجاد می شود اما شنوایی تحت تاثیر قرار نمی گیرد.

دلایل سرگیجه در کودکان شامل بیماریهای مربوط به گوش (مثل عفونت گوش میانی)، برخی از بیماریهای گوش داخلی (مثل لابیرنتیت، نوریت دهلیزی و سرگیجه حمله ای خوش خیم)، بیماریهای مغزی (مثل میگرن و تومورها) و برخی از اختلالات معمول پزشکی (مثل افت فشار خون) می باشد. در نوجوانان بخصوص دختران، معمولا اختلالات روانشناختی باعث سرگیجه و عدم تعادل می شوند. در برخی موارد نیز علت سرگیجه در کودک ناشناخته باقی می ماند.

گیجی، سرگیجه و احساس غش در دوره بارداری خیلی شایع هستند. این علایم در سه ماهه اول بیشتر دیده می شوند ولی در کل دوره بارداری ممکن است تجربه شوند. دلیل اصلی گیجی و سرگیجه در بارداری افزایش هورمونهایی است که باعث گشادتر شدن رگهای خونی و در نتیجه کاهش فشار خون می شود. به علاوه گیجی در نتیجه کاهش قند خون به دلیل تغییرات متابولیسم بدن مادر رخ می دهد. در ماههای بعدی و با رشد جنین یه عروق خونی فشار می آید و باعث گیجی و سرگیجه می شود.

با وجودیکه سرگیجه می تواند در نتیجه اختلال در بخش های مختلف بدن از جمله سیستم عصبی مرکزی ایجاد شود، بیماریهای گوش داخلی مهمترین علل ایجاد سرگیجه هستند. برای مثال، معمولترین علت سرگیجه، که سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم نام دارد در نتیجه جدا شدن ذرات اتوکونیا از اتریکول و شناور شدن آنها در یکی از مجاری نیمدایره ای گوش داخلی ایجاد می شود. بیماری منیر هم که یکی از علل شایع سرگیجه است در نتیجه افزایش فشار مایع گوش داخلی ایجاد می شود. نوریت دهلیزی در نتیجه یک عامل ویروسی که باعث التهاب عصب گوش داخلی می شود ایجاد می گردد و عفونت گوش داخلی نیز منجر به لابیرنتیت و سرگیجه می شود.

بیماری لابیرنتیت یکی از بیماریهای مهم گوش داخلی است که در اثر عفونت ها و یا ویروس ها ایجاد می شود و باعث ایجاد گیجی، سرگیجه، تهوع و کم شنوایی می شود.

معمولترین دلایل سرگیجه در سالمندان بیماریهای قلبی-عروقی و سیستم عصبی مرکزی (که در سنین دیگر خیلی شایع نیستند) است. گیجی و عدم تعادل در سالمندان می تواند در اثر داروهایی مثل داروهای ضد فشار خون، داروهای درمان اختلالات روانشناختی و یا داروهای ضد درد ایجاد شود. سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم (BPPV) و بیماری منیر نیز از بیماریهای محیطی ایجاد کننده سرگیجه در سالمندان هستند.

بله- آزمون ویدیونیستاگموگرافی در تشخیص اینکه سرگیجه از آسیب به ساختارهای مغزی و یا گوش داخلی ناشی می شود کمک کننده است. در بسیاری از سرگیجه ها انتخاب نوع روش درمانی بر مبنای نتایج به دست آمده از آزمونهایی مثل آزمون ویدیونیستاگموگرافی صورت می پذیرد.

بله- در بسیاری از موارد برای تشخیص علت سرگیجه باید وضعیت شنوایی بیمار بررسی شود. وجود کم شنوایی، میزان کم شنوایی، نوع کم شنوایی (انتقالی، حسی-عصبی و یا آمیخته)، شکل ادیوگرام و تغییرات شنوایی بیمار در طی زمان به تشخیص علت سرگیجه کمک می کند. از طرف دیگر، نتایج برخی از آزمونها مثل الکتروکوکلئوگرافی و ویدیونیستاگموگرافی باید با توجه به وضعیت شنوایی (وجود کم شنوایی و یا عفونت گوش میانی و پارگی پرده تمپان) تفسیر شوند.

بله- آلرژی یکی از بیماریهای شایع است که شیوع آن در دهه های اخیر همواره رو به افزایش بوده است. معمولترین بخشهایی از بدن که در نتیجه یک عامل آلرژی زا متاثر می شوند سر و گردن است. در این موارد ممکن است که ساختارهای گوش میانی و گوش داخلی نیز درگیر شوند و درنتیجه التهاب و عفونت گوش میانی و افزایش فشار مایع گوش داخلی ایجاد شود که خود باعث گیجی و سرگیجه می شوند.

بله- گیجی و سرگیجه یک شکایت معمول بیماران دچار دیابت است. گیجی و سرگیجه در بیماران دیابتی در نتیجه کاهش قند خون (هایپوگلیسمی) یا افزایش قند خون (هایپرگلیسمی) ایجاد می شود. در این موارد باید اقدامات درمانی فوری تحت نظر پزشک انجام شود.

فشار خون بالا مستقیما باعث ایجاد سرگیجه نمی شود. البته برخی از داروهایی که برای درمان فشار خون بالا تجویز می شوند می توانند گیجی و سرگیجه ایجاد کنند.

گیجی ناگهانی، از دست دادن تعادل و یا مشکل در راه رفتن برخی از علائم هشدار دهنده سکته هستند به خصوص اگر بیمار دارای ریسک فاکتورهای سکته مغزی مثل  بیماریهای قلبی-عروقی و سابقه فشار خون بالا باشد.

Load More


برای سوالات بیشتر لطفا به صفحه تماس با ما مراجعه بفرمایید